COVID-19’un ilk ortaya çıktığı ve yayılmaya başladığı yıl olan 2019 yılı hesap dönemine ilişkin finansal etkileri son derece sınırlıydı. Ancak 2020 yılı sonuna gelindiğinde, uygulanan kısıtlamalar nedeniyle pek çok şirketin gelirlerinde ciddi bir düşüş meydana gelmiş, ekonomik koşullar bozulmuş ve belirsizlikler artmıştır.

Özellikle seyahat ve turizm, konaklama, havayolu, perakende mağazacılık, otomotiv ve petrol endüstrisinde faaliyet gösteren işletmeler, azalan talep nedeniyle diğer sektörlerde faaliyet gösteren işletmelere göre daha fazla etkilenmiştir.

İşletme Yönetiminin Sorumluluğu

Bilindiği üzere TMS 1 uyarınca işletme yönetimi finansal tabloları hazırlarken işletmenin sürekliliğini devam ettirebilme gücünü değerlendirmekten sorumludur. İşletme yönetimi değerlendirme yaparken, işletmenin sürekli olarak faaliyetlerini devam ettirebilmesini ciddi şekilde şüpheli hale getirebilecek olay veya koşullarla ilgili önemli belirsizliklerin farkına vardığında, bu belirsizlikleri açıklamak zorundadır.

Yönetim, işletmenin sürekliliği varsayımının uygun olup olmadığını değerlendirirken, olayların olası sonuçlarını ve koşullardaki değişiklikleri dikkate alarak geleceğe ilişkin mevcut tüm bilgileri (en azından raporlama tarihinden itibaren 12 ay ile sınırlı olmamakla birlikte) değerlendirmelidir.

İşletme Yönetimi İşletmenin Sürekliliğine İlişkin Değerlendirmede Bulunurken Nelere Dikkat Etmelidir?

İşletme yönetimi değerlendirmeyi yaparken aşağıdaki hususlara dikkat etmelidir;


  • Gelecek 12 aylık dönem itibari ile sürekliliğe etki edecek durum, olay veya şart olup olmadığını sorgulamalıdır, (süre 12 aydan uzun bir süreyi kapsadıkça belirsizlik artacaktır)

  • İşletmenin büyüklüğünü, işlemlerin karmaşıklığını, faaliyetlerinin niteliğini ve durumunu, dış faktörlerden etkilenme derecesini göz önünde bulundurması gerekmektedir,

  • Bilanço tarihinden sonra işletmenin sürekliliğine etki edecek bir durum veya koşul olup olmadığına ilişkin güvence sağlamak adına yapacağı değerlendirmeyi bilanço tarihinden sonraki olayları da kapsayacak şekilde genişletmelidir,

  • Geçerli finansal raporlama çerçevelerinde işletmenin sürekliliği ile belirtilen ilave bir husus olup olmadığı da göz önünde bulundurmalıdır.

Denetçi İşletmenin Sürekliliğine ilişkin Ciddi Bir Şüphe Oluşturacak Bir Durumla Karşılaşırsa Uygulayacağı İlave Denetim Prosedürleri Nelerdir?

Denetçi İşletmenin sürekliliğine ilişkin ciddi bir şüphe ile karşı karşıya kaldığında kendisine makul güvence sağlayacak ilave denetim prosedürlerini uygulamak zorundadır.

Uygulanacak ilave denetim prosedürleri aşağıdaki hususları içerir;

  • Yönetim İşletmenin sürekliliği ile alakalı bir değerlendirme yapmadıysa söz konusu değerlendirmenin yapılması talep edilmelidir.

  • İşletme yönetimince işletmenin sürekliliği ile ilgili atılacak adımlar geleceğe dair yapılan planlar gözden geçirilmeli ve uygun olup olmadığı değerlendirilmelidir. Bu kapsamda aşağıdaki hususlar değerlendirilebilir;

  • Nakit akışı, kâr tahminleri ve diğer ilgili tahminlerin yönetimle birlikte analiz ve müzakere edilmesi.

  • İşletmenin en son ara dönem finansal tablolarının analiz ve müzakere edilmesi.

  • Borç senedi ve kredi sözleşmelerinin incelenerek bunlara ilişkin şartların herhangi bir şekilde ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesi.

  • Finansman zorluklarını tespit etmek için genel kurul, yönetim kurulu ve ilgili komitelerin toplantı tutanaklarının okunması.

  • Dava ve iddiaların mevcudiyeti ve bunların sonuçları ile finansal etkilerinin tahminine ilişkin yönetimin yaptığı değerlendirmenin makul olup olmadığı konusunda işletmenin hukuk müşavirinin sorgulanması.

  • İlişkili ve üçüncü taraflarla yapılan işletmeye finansal destek sağlamaya ve finansal desteği devam ettirmeye yönelik anlaşmaların mevcudiyetinin, yasallığının ve uygulanabilirliğinin teyit edilmesi ve bu tarafların ilâve fon sağlama konusundaki finansal imkânlarının değerlendirilmesi.

  • İşletmenin karşılanmamış müşteri siparişlerine ilişkin planlarının değerlendirilmesi.

  • İşletmenin sürekliliğini devam ettirme kabiliyetini azaltan veya başka şekilde etkileyen bilanço tarihinden sonraki olayları belirlemek amacıyla ilgili denetim prosedürlerinin uygulanması.

  • Borçlanma araçlarının varlığı, şartları ve yeterliliğinin teyit edilmesi.

  • Düzenleyici otoritelerin gerçekleştirdikleri işlemlere ilişkin raporların elde edilmesi ve gözden geçirilmesi.

  • Varlıkların elden çıkarılması hakkındaki planların dayanaklarının yeterliliğinin belirlenmesi.

  • İşletme Yönetimi bir nakit akış tahmini hazırlamış ise söz konusu tahmin oluşturulurken kullanılan verilerin, varsayımların ve tahminlerin makul olup olmadığının değerlendirilmelidir.

  • Yönetim tarafında yapılan değerlendirmenin yapıldığı tarihten sonra ortaya çıkan başkaca durum ve koşuların olup olmadığının sorgulanmalıdır.

  • İşletme yönetiminden işletmenin sürekliliği ile ilgili yazılı bir beyan alınması gerekmektedir.

İşletme Ortaklarının İşletmenin Sürekliliği İle İlgili Gerekli Olan Fon İhtiyacını Sağlayacaklarına Dair Beyan Vermesi Denetçi İçin Yeterli Bir Denetim Kanıtı Mıdır?

İşletme ortaklarının işletmenin sürekliliğini sağlama isteği, arzusu ve bu kapsamda ki tutumu işletme için son derece önemlidir. Ancak işletmenin sürekliliğini sağlayacak fon desteğinin sağlanmasına yönelik bir beyan tek başına yeterli değildir.

Bu doğrultuda desteğin nasıl sağlanacağı, hangi durumlarda ve koşullarda sağlanacağı, ne zaman sağlanacağı gibi hususlar ile söz konusu vaadi veren ortakların bu desteği sağlama kabiliyetlerinin olup olmadığı gibi hususlar Denetçi tarafından değerlendirilmeli ve bu kapsamda denetim kanıtı elde edilmelidir.

Bir İşletmenin Konkordato İlan Etmiş Olması İşletmenin Sürekliliği Açısından Denetçinin Değerlendirmesi Gereken Bir Risk Midir?

Bir işletmenin konkordato ilan etmesi işletmenin sürekliliğine etki edecek ciddi bir tehdittir.

Böyle bir durumda işletmenin sürekliliğine ilişkin ciddi risk artık sadece işletme içerisinden değil işletme dışından da gözlemlenebilir haldedir. Böyle bir durumda Denetçi muhakkak işletmenin sürekliliği sürdürebilmek kabiliyetini sorgulamalıdır.

Denetçi söz konusu riski ele alıp değerlendirmeli, yönetimce alınan aksiyonların yeterliliğini göz önünde bulundurmalı ve bu kapsamda bir sonuca varıp görüşüne etki edip etmeyeceğini değerlendirmelidir.

Konkordato İlan Eden Bir İşletmeye Denetçi Olumlu Görüş Dışında Bir Görüş Vermek Zorunda mıdır?

Bu kapsamda bir genelleme yapmak son derece zordur. Ancak konkordato ilan edilen bir firmada süreklilik varsayımının kullanılması uygun olsa, gerekli açıklamalar işletme yönetimince yapılmış olsa dahi; Denetçi her halükarda (en iyi şartlarda dahi) Denetim Raporunda “İşletmenin Sürekliliğiyle İlgili Önemli Belirsizlik” başlığı altında söz konusu duruma dikkat çekmelidir.

İşletmenin Sürekliliğinin Denetçi Raporuna Etkileri

Durum

Yönetim Tarafından Finansal Tablolarda Yeterli Açıklama Yapılmış Mı?

Görüşe Olan Etkisi

Durum 1:

İşletmenin Sürekliliği Varsayımının Kullanımının Uygun Olmadığı

Yeterli Açıklamanın Yapılıp Yapılmadığına Bakılmaksızın

“Olumsuz Görüş”

Durum 2:

İşletmenin Sürekliliği Varsayımının Kullanımı Uygun, Ancak Önemli Bir Belirsizlik Söz Konusu

Yeterli Açıklama Yapılmamış

“Olumsuz Görüş”

“Görüş Vermekten Kaçınma”

“Sınırlı Olumlu Görüş”

Durum 3:

İşletmenin Sürekliliği Varsayımının Kullanımı Uygun, Ancak Önemli Bir Belirsizlik Söz Konusu

Yeterli Açıklama Yapılmış

“İşletmenin Sürekliliğiyle İlgili Önemli Belirsizlik” paragrafı eklenir.